logo ceed

2014 - Raport CEED: Migracje w XXI wieku z perspektywy krajów Europy Środkowo-Wschodniej – szansa czy zagrożenie?

2014 - Raport CEED: Migracje w XXI wieku z perspektywy krajów Europy Środkowo-Wschodniej – szansa czy zagrożenie?

Migracje w XXI wieku z perspektywy krajów Europy Środkowo-Wschodniej – szansa czy zagrożenie?

Rozszerzenia Unii Europejskiej, jakie dokonywały się w XXI wieku spowodowały większe, niż przewidywali eksperci, migracje zarobkowe w ramach Wspólnoty. Stało się tak pomimo wprowadzenia okresów przejściowych w swobodnym przepływie pracowników.

Z szacunku jaki został opracowany na podstawie danych Eurostat wynika, że liczba obywateli Europy Środkowo-Wschodniej pomiędzy rokiem 2004 a 2012 wzrosła z ok. 1,7 mln do 5,6 mln osób. Największą dynamikę zmian zanotowano w dwóch krajach bałtyckich: Łotwie i Litwie, gdzie w latach 2004-2012 odnotowano ponad 400 procentowy wzrost liczby obywateli przebywających w państwach członkowskich EU 15. Najmniejszą natomiast w Czechach i Słowenii. W tych dwóch państwach wzrost w badanych okresie wyniósł kilkadziesiąt procent.

Tabela : Szacunek liczby obywateli państw Europy Środkowo-Wschodniej przebywających w państwach EU 15 w latach 2004-2012 oraz zmiany procentowe.[1]

Źródło: Szacunek własny na podstawie: Population by sex, age group and citizenship – Eurostat oraz danych zawartych w: D. Holland et al, Labour mobility within the EU: the impact of enlargement and transitional arrangements, NIESR Discussion Paper no. 379, National Institute of Economic and Social Research, Londyn 2011

Na podstawie analiz skali i potencjału migracyjnego państwa Europy Środkowo-Wschodniej podzielono na trzy grupy:

- Państwa o wysokim potencjale emigracyjnym: Litwa, Łotwa, Chorwacja i Rumunia.

- Państwa o umiarkowanym potencjale emigracyjnym: Bułgaria, Polska, Estonia, Słowacja.

- Państwa o niskim potencjale emigracyjnym: Czechy, Węgry, Słowenia.

Większość ekspertów przewidywała, że po fali emigracji, po pewnym czasie nastąpią powroty, co będzie ograniczać liczbę obywateli poszczególnych państw przebywających za granicą i zmniejszać ryzyko negatywnych konsekwencji w kontekście procesów demograficznych. Niestety analizy dotyczące migracji powrotnych pokazały, że jak do tej pory scenariusze zakładające pojawienie się fal migracji powrotnych, jako konsekwencja zrealizowania celów migracyjnych, nie sprawdziły się.

Tabela: Migranci powrotni oraz ich udział w całości imigracji w latach 2009-2011

Źródło: Szacunek własny na podstawie: Immigration by sex, age group and citizenship – Eurostat

Powyżej zarysowana sytuacja generuje pytania na ile swoboda migracji z jaką mamy do czynienia w ramach UE wpływa na potencjał rozwojowy krajów Europy Środkowo-Wschodniej, w tym na ich konkurencyjność oraz przyszłość demograficzną? A jeżeli tak to czy wpływ ten jest pozytywny czy negatywny? W kontekście migracji należy zauważyć w pierwszej kolejności, że kraje Europy Środkowo-Wschodniej staną, w najbliższych latach, przed niespotykanymi w historii wyzwaniami demograficznymi. Migracje, szczególnie te na stałe, pogarszają i tak negatywne scenariusze dotyczące starzenia się społeczeństwa czy dzietności kobiet (zdolności do odtwarzania potencjału ludnościowego).

Tabela: Prognoza zmian ludności w państwach EŚW w latach 2010 to 2060.

Źródło: Population projections - Eurostat

Wydaje się, że wpływ migracji na sytuację demograficzną będzie w przyszłości większy niż efekty polityki rodzinnej nastawionej na wzrost wskaźników dzietności.

Jednocześnie migracje z państw EŚW mają istotny walor modernizacyjny, przede wszystkim realizowany przez transfery dochodów z zagranicy oraz nabywanie umiejętności zawodowych i społecznych niedostępnych lub o ograniczonej dostępności w krajach emigracyjnych, czy też tworzenie przestrzeni dla tych, którzy pozostali w państwach pochodzenia (tzw. zjawisko „rozgęszczenia”), co oznacza większe szanse dla tych co pozostali chociażby na rynku pracy.

Tabela: Transfery finansowe od emigrantów (miliony euro[2])

Żródło: Opracowanie własne na podstawie OECD International Migration Outlook 2013 - OECD oraz The World Bank, Bilateral Remittance Estimates for 2012 and Migrant Remittances Inflows – (kwoty żródłowe w USD).

Na zarysowaną powyżej sytuację nakłada się jeszcze debata polityczna dotycząca konsekwencji migracji zarobkowych w ramach UE dla krajów przyjmujących. Jej efektem są propozycje ograniczania swobody podejmowania zatrudnienia we Wspólnocie, w tym praw przysługujących migrantom zarobkowym.

Obraz migracji w ramach UE nie byłby pełny bez opisania procesów imigracji do państw Europy Środkowo-Wschodniej obywateli państw trzecich, czyli nie będących członkami UE. Ma to szczególnie istotne znaczenie dla państw, które przekształcają swój status z typowo emigracyjnego w emigracyjno-imigracyjny. Niestety atrakcyjność państw Europy Środkowo-Wschodniej dla przyjmowania imigrantów pozostaje umiarkowana. Zmianie polityki imigracyjnej na bardziej liberalną nie sprzyja też opinia publiczna, która nie widzi w imigracji korzyści.

Tak zarysowane konsekwencje migracji dokonujące się w XXI wieku oraz związane z nimi wyzwania na przyszłość skłoniły do dokonania ponownego zarysowania procesów migracyjnych z perspektywy krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz ich krytycznej oceny. Dotyczy to przede wszystkim analizy konsekwencji migracji zarobkowych realizowanych w ramach swobodnego przepływu pracowników oraz atrakcyjności rynków pracy państw regionu dla przyciągania imigrantów. W oparciu o jej wyniki zostały zaproponowane rozwiązania, których wprowadzenie w krajach EŚW, pozwoli odpowiedzieć na wyzwania w zakresie konkurencyjności gospodarczej oraz procesów demograficznych, a także wykorzystać szanse jakie związane są migracjami.



[1] Dane dotyczą obywateli państw EŚW przebywających w państwach EU 15 w dniu 1 stycznia danego roku.

[2] Przyjęty kurs wymiany 1 EURO = 1,286 USD

Migration in the 21st century from the perspective of CEE countries – an opportunity or a